Endometriozis (Çikolata Kistleri)

Endometriozis (Çikolata Kistleri)

Endometriozis nedir?
Endometriozis üreme çağındaki kadınlarda görülen bir hastalıktır. Hastalık adını rahimin iç tabakasını döşeyen tabaka anlamına gelen ve her ay adet döneminde kalınlaşıp dökülen karın içi zarı (endometrium)’dan almaktadır.

Aydan aya adet sırasında kanla birlikte dökülen karın içi zarı kadınların çoğunda bir miktar tüplerden karın içerisine doğru da dökülür. Çok az bir grupta karın içerisinde başta kalın barsak ile rahim arası ve yumurtalıklar olmak üzere değişik yerlere yerleşip tutunabilir. Her ay adet görürken yerleşmiş olduğu yerde adet görür gibi içerisine kanar ve büyüyerek çikolata kistleri oluşur.

EndometriozisBir başka kurama göre endometrial doku rahim içerisinden kan damarlarıyla veya lenf yoluyla vücudun diğer bölgelerine yayılmaktadır. Genetik kurama göre ise endometriozis belirli ailelerin genlerinde taşınmakta veya bazı ailelerde endometriozise yatkınlık bulunmaktadır.

Bir diğer kurama göre kadın henüz embriyo (cenin) dönemindeyken meydana gelen doku artıkları yetişkin dönemde endometriozise dönüşebilmektedir veya bazı özel durumlarda embriyo döneminde üreme sistemi dokusu oluşturabilme yeteneğinde olup yetişkin dönemde farklı yapılar şeklinde bulunan dokular bu yeteneklerini tekrar kazanmaktadır.

Ameliyatlar esnasında bu dokuların nakli özellikle karın ameliyatlarındaki yara izlerinde görülen endometriozisi açıklamak için öne sürülen bir kuramdır.

Belirtileri Nelerdir?
İki önemli sorun ağrı veya kısırlıktır. Ağrı; adet veya ilişki sırasında olur ve şiddeti çikolata kistinin büyüklüğüyle ilgili değildir. Yani küçük bir kist çok ağrıya neden olurken büyük bir kist ağrı yapmayabilir.

Endometriozis tüpler gibi çevre organlara zarar vermediyse genellikle kısırlığa neden olmaz. Ancak tüpleri çekip yapışıklığa neden olduysa kısırlık sebebi olabilir.

Diğer belirtiler ise yorgunluk, adet sırasında ağrılı barsak hareketleri, sırtın alt tarafına vuran ağrı, adet sırasında ishal veya kabızlık ve diğer barsak rahatsızlıkları olabilir.

EndometriozisEn Sık Nerelerde Görülür?
Endometriozisin en sık görülme yerleri, karın boşluğunda özellikle yumurtalıklarda, rahime ait tüplerde, rahmi destekleyen bağlarda, vajina adını verdiğimiz döl yatağı ve kalın bağırsak arasındaki alanda, rahim dış yüzeyinde ve karın boşluğunun yüzeyindedir. Endometriozis odakları nadiren ince barsaklarda, kalın bağırsakta, idrar torbasında, vajinada, rahim ağzında, dış üreme organları üzerinde veya geçirilmiş karın ameliyatlarının yara izlerinde görülebilir.

Endometriozis Kanser Midir?
Çikolata kistleri veya endometriozis odakları kanser değildir. Ancak çok az oranda da olsa zemininden kanser gelişebilir.

Nasıl Tanı Konulur?
Endometriozis en geç tanı konulan hastalıklardandır. Gerek kadınların doktora geç başvurması ve gerekse doktorun öncelikle düşünmemesi nedeniyle ortalama 3 yıl sonra tanı alır.
Çikolata kisti varsa vajinal ultrasonda rahatlıkla teşhis edilir. Ek MRI veya benzeri görüntüleme tetkiklerine ihtiyaç yoktur. Ancak çikolata kisti yoksa tek kesin tanı yöntemi laparoskopidir. Genellikle hasta veya hekim laparoskopiye başlangıçta yanaşmadığından tanı gecikmesi olmaktadır.
Çikolata kisti olan kadınların 1/3’ünde kalın bağırsakla rahim arasında nodüller de vardır.

Tedavisi Nedir, Ameliyat Kime Gerekir?
Yaşa, yakınmaya, çocuk istemine ve çikolata kisti ile nodüllerin varlığına göre tedavi değişir.
Cerrahi tedavi (ameliyat) genellikle ağrı, nodül ve büyük çikolata kisti varlığında söz konusudur. Robotik, laparoskopik veya klasik yöntemle yapılan cerrahi ile endometriozis lezyonlarının çıkartılması veya yok edilmesi mümkündür.

Robotik veya laparoskopik cerrahi (Minimal invaziv cerrahi=Az kesiyle cerrahi) ile yapılan tedavi hızla klasik açık cerrahinin yerini almaktadır. Minimal invaziv cerrahide işlemler lazer, elektrokoter veya küçük cerrahi aletler kullanılarak yapılır. Kalın bağırsak ve rahim arasında nodüller var ve o bölge yapışık ise ameliyatlar kanser ameliyatlarından daha zordur ve deneyimli cerrahlar gereklidir. Derin infiltratif endometriozis denilen bu tür durumlarda jinekolog onkologlar anatomiye daha çok hakim olduklarından daha iyi sonuçlara erişirler.
İleri derecede bağırsak, idrar kesesi, idrar kanalı (üreter) tutulumu yapan nodülleri çıkartırken bağırsağın, idrar kesesi veya idrar kanalının bir kısmını çıkarmak gerekebilir.

Hormonlarla tedavi yumurtlamanın mümkün olduğunca uzun bir süre durdurulmasını amaçlamaktadır. Bu tedavi sırasında ve bazen aylar ve yıllar sonra endometriozisde gerileme görülebilmektedir.

Hormonal tedavi; doğum kontrol hapları, progesteron ilaçları, testosteron türevleri (Danozol) ve GnRH agonistlerini (gonadotropin salıcı hormon ilaçları) içermektedir. Tüm hormonal tedavilerde yan etkiler bazı kadınlar için sorun oluşturabilmektedir.
Gebeliğin sıklıkla belirtilerde gerilemeye neden olması ve çocuk arzusu olanlarda hastalığın süresi uzadıkça gebe kalma şansının azaldığına inanıldığı için, endometriozisli hastalara gebeliği ertelememeleri önerilmektedir. Endometriozisli kadınlarda dış gebelik ve düşük şansı yüksek olabilir.

Yapılan araştırmalar hastalığın devamı veya tekrarlama olasılığının yüksek oranda olduğunu göstermiştir.
Diğer tedavilere cevap vermeyen uzun süreli ağır endometriozis olgularında çocuk istemi de yoksa rahmin, yumurtalıkların ve tüm endometriozis odaklarının çıkartılması söz konusu olmaktadır.

Not: Resimler Netter Atlas’tan alınmıştır.